Mijn interesse in films begon ongeveer toen ik Pulp Fiction voor het eerst keek. Het cartooneske geweld, het cynisme, het iconische van Hollywood; voor mij was het een onweerstaanbare combinatie.

Tot dan toe keek ik films met m'n vriendje, in het weekend. Wát we keken hing een beetje af van wat zijn ouders hadden opgenomen, of wat de consensus binnen de vriendengroep was wanneer we naar de videotheek gingen. Vaak was dat slechte horror (I Know What You Did Last Summer, Scream),of actie (Jean Paul van Damme, Schwarzenegger, Stallone). Vermakelijk, maar vergeetbaar.

Toen ik 's avonds laat per ongeluk midden in Wild At Heart van David Lynch belandde, wist ik; er zijn dus films die mij persoonlijk aanspreken. Blijkbaar was ik al door behoorlijk wat kaf heen, het enige wat ik hoefde te doen was het koren zoeken. Het lag vast ergens.

Ik vond het ook. Films van Peter Greenaway, Peter Bogdanovich, Hal Hartley, Maya Deren, Mike Leigh, Jim Jarmusch, Richard Kern, Nicholas Roeg, Hitchcock, Stanley Kubrick, Richard Linklater, Gregg Araki, Werner Herzog.

Films die zich buiten gebaande paden wagen (My Son My Son, What Have Ye Done, Werner Herzog), films waar je doorzettingsvermogen op de proef wordt gesteld (Slacker, Richard Linklater). Niet zelden een lust voor het oog (The Cook The Thief His Wife and Her Lover, Peter Greenaway). In alle drie de films wordt geweld gebruikt. In de eerste uit gekte, de tweede uit verveling, en de derde uit jaloezie en wraak.

Echter, de film waar ik het over wil hebben is niet geniaal, laat staan een meesterwerk. De regisseur hanteert vaak een bombastische, over de top filmstijl, zonder nuances. Subtiliteit is niet aan hem besteed. Als zijn films een standpunt hebben dan wordt dat door je strot geduwd, er is geen ontkomen aan.

Oliver Stone heeft meerdere controversiële titels op zijn naam staan zoals JFK en Midnight Express. 'Greed is good' is een wijdverbreide mantra geworden door zijn film Wall Street. Met het visuele spektakel Natural Born Killers (1994) moest hij zich zelfs in de rechtzaal verantwoorden nadat twee tieners in de voetsporen van de twee hoofdpersonen uit de film waren getreden en op moordtocht waren gegaan.

Het script van Natural Born Killers is geschreven door Quentin Tarantino. Maar nadat Oliver Stone er flinke veranderingen in had aangebracht, wilde Tarantino er niks meer mee te maken hebben. Het feit dat de geest van Tarantino nog wel in het script rondwaart verklaart waarom ik in de jaren negentig zo gecharmeerd was van de film. En velen met mij. Mijn huisgenoot zei: “het is echt zo'n film van 'wij tegen de rest”. Dat de film gaat over een moordend stel, maakte blijkbaar niet uit. Ik weet dat het mij niet uitmaakte; ik zag het als een roadmovie met een romantische ondertoon.

In dit kader is het erg interessant om dezelfde films vaker te bekijken. Ik hield van roadmovies, van mensen die de boel de boel laten, in hun auto stappen. Die betekenis vinden tijdens hun trip. Een visuele achtbaan zoals Natural Born Killers met daarin twee mensen die hun middelvinger opsteken naar de maatschappij vond ik super. Omdat ik dat zelf nooit zou doen. Toch identificeerde ik me met de personages, waarschijnlijk omdat ik zelf wilde ontsnappen aan de sleur van alledag, aan de verwachtingen die anderen van me hadden, aan mijn eigen onzekerheid. Juist omdat Mickey en Mallory Knox onaangepast zijn, hadden ze voor mij enorme allure. De combinatie van Juliette Lewis en Woody Harrelson was ook niet onbelangrijk. Als koppel vond ik ze ontegenzeglijk aantrekkelijk.

Toch zijn ze in Stone's film niet meer dan bordkartonnen personages; net als alle andere personen in de film. Iedereen is uit op eigen gewin, van de gevangenisdirecteur tot de nieuwpresentator. Een echte dog eat dog wereld, waar Micky Knox' theorie (“The wolf don't know why he's a wolf. A deer don't know why he's a deer. God made it that way”) een prima leidraad is.

Goed bekeken is de hele film één groot mediafestijn. Het verhaal van Mickey en Mallory wordt doorspekt met coca cola reclames, archiefbeelden van gewelddadige gebeurtenissen en rechtszaken. Mickey en Mallory zijn zich bewust van hun beruchte status; ze laten altijd iemand in leven 'to tell the tale of Mickey and Mallory'. Het 'verhaal' is de afgelopen jaren steeds meer onze eigen levens binnengeslopen. We kennen natuurlijk allemaal het gegeven van het lelijke eendje dat een mooie zwaan wordt; vaak wordt in biografieën dit gegeven gebruikt om de weg naar de top tot een mooier verhaal te maken.

Op een regenachtige zondagmiddag zaten mijn zus en ik op de bank tv te kijken. We zapten langs een docudrama over Beyoncé Knowles. Verschillende mensen die haar als kind hadden gekend, kwamen aan het woord. Eén iemand vertelde hoe ze ontdekte dat Beyoncé erg goed kon zingen. Knowles was niet extreem verlegen, of onpopulair, maar toch werd er getracht haar zo te doen voorkomen. Mijn zus riep:”Wat een onzin! Niks wijst erop dat ze verlegen was, of niet durfde zingen! Ze dikken het gewoon aan!”

Met dit in mijn achterhoofd schreef ik in een boekbespreking op Booktunes.net over Rat Girl, de biografie van muzikante Kristin Hersh: When a musician becomes famous, people start looking for a backstory. Hindsight is a wonderful thing; we do our best to recreate a 'rags to riches' fairytale. Some events are left out and the 'ugly duckling to beautiful swan' cliché becomes the most important aspect."

Kijk maar naar de Facebook Timeline, naar de MTV-programma's over jongeren die hun leven een andere draai willen geven, tienermoeders wier hele reilen en zeilen met de camera wordt gevolgd. Waar Douglas Coupland in de jaren negentig nog schreef over Dag, Claire en Andy, die McJobbend door het leven gingen, en geen A naar Beter wensten te volgen, heeft alles tegenwoordig een 'narrative'.

In Natural Born Killers wordt flink gemanipuleerd, net als op tv. Het tv-programma 'Say yes to the dress' (TLC) volgt aanstaande bruiden in hun queeste naar dè jurk. Tijdens het kijken viel me iets op; opnames van een geëmotioneerde bruid werden tijdens dezelfde aflevering gerecycled. De bruid in kwestie moest huilen toen bleek dat haar vriendinnen wilden meebetalen aan haar droomjurk. In een poging alles emotie-gewijs nog eens extra aan te zetten, werd dat shot waarin ze huilt nòg eens gebruikt, maar nu omdat de jurk vernaaid zou moeten worden. Ze kon 'm dus niet meteen meenemen. Hetzelfde shot als eerst werd weer ingezet, maar nu zonder de informatie die we eerst kregen, namelijk dat ze blij was.

Dit gebeurt ook in MTV's Teen Mom, waar babygehuil wordt afgespeeld, terwijl de baby niet daadwerkelijk huilt. Temptation Island, een programma van dubieus niveau, had wat ik noem, een 'hijgband'. Wanneer er zich een situatie voordeed waar bewoners eventueel gingen zoenen, vozen, en wat dies meer zij, hoorde je meteen gehijg op de achtergrond. Ik keek het programma wel eens, want soms is het leuk om op de bank te hangen en naar iets te kijken waarvoor je absoluut geen inspanning hoeft te leveren. Maar toen ik me bewust werd van die hijgband, ben ik gestopt met kijken.

Op deze manier probeert tv onze interpretatie te leiden, vaak zonder dat we het zelf doorhebben. In Natural Born Killers stikt het van dit soort trucjes, waarbij Oliver Stone ons laat zien hoe we worden beetgenomen.

Doordat de film bevolkt worst door egoïstische zakken hooi, is er weinig sympathie op te brengen voor wie dan ook. Archiefmateriaal van beelden uit Waco in Texas, de Menendez broers, Tonya Harding, Charles Whitman, worden gemixt met reclame, scènes uit natuurfilms, speelfilms en tv series. Daartussendoor is het script gemonteerd, dat op zichzelf weer bol staat van de verwijzingen naar misdaad ( Charles Manson, Jack Ruby, een gevangenisbewaarder die 'Homolka' heet, politieagenten die Mickey Knox inelkaar slaan terwijl het camerastandpunt hetzelfde is als toen Rodney King werd mishandeld). Natural Born Killers ontaardt in een kakofonie van sensatie-nieuws, factoids en onderbuikverslaggeving.Uiteindelijk vraag je je af wat je nu eigenlijk zit te kijken. En ik denk dat dàt precies de bedoeling van Stone is.

Michael Weinberger heeft een essay geschreven over Natural Born Killers. Ik heb er dankbaar gebruik van gemaakt toen ik mijn eindexamenscriptie schreef, die gedeeltelijk over deze film ging. Ik lees mijn scriptie liever niet terug, omdat ik denk dat tussen de regels door mijn naïviteit wel erg duidelijk blijkt. Ik zag een verhaal, van A naar B, terwijl --ook al wil het publiek in de film een verhaal, een sensatie, een kick-- de hele film slechts ruis is. Natural Born Killers is wat het is; pompeus, visueel overdonderend en bovenal een vorm-oefening. Er zijn 18 verschillende filmstijlen en -formaten gehanteerd, van super 8 tot animatie. Nergens in de hele film is een recht shot te vinden, alles is voortdurend in beweging, zonder enige bezinning.

Het essay van Michael Weinberger heb ik met veel plezier teruggelezen, vooral ook omdat het me allemaal veel duidelijker is dan dertien jaar geleden. Weinberg trekt een parallel tussen Natural Born Killers en de roman White Noise van Don Delillo. Ik had dat boek gelezen en was er tekeningen over gaan maken.

“Lasher: "You're saying it's more or less universal, to be fascinated by TV disasters". Alfonse: "For most people there are only two places in the world. Where they live and their TV set. If a thing happens on television, we have every right to find it fascinating, whatever it is".--White Noise

White Noise is gepubliceerd in 1985, maar heeft niets aan actualiteit ingeboet. Er is een zee aan informatie beschikbaar, 24 uur per dag, 7 dagen per week. Hoe bepaal je wat wààr is en wat geconstrueerd is om je mening te beïnvloeden? Zelfs harde feiten en bewezen wetenschappelijke onderzoeken kunnen mensen vaak niet meer van de realiteit van een situatie overtuigen. Waarheid heeft aan betekenis ingeboet. Alles wordt 'white noise', storing, sneeuw op je tv-scherm.

Het aloude kip-en-ei vraagstuk dringt zich altijd weer op; is de alomtegenwoordige media schuldig aan malafide verslaggeving die ons op het verkeerde been zet? Zorgen gewelddadige tv-programma's en videospelletjes ervoor dat jongeren uit het lood geslagen raken? Of wordt ons slechts aangereikt waar we om vragen? De maatschappij en de media spelen trefbal met elkaar, en het is te simpel om één van de twee de volle schuld toe te schuiven. Het lijkt een vicieuze cirkel.

Wanneer winst het enige is dat telt, wanneer programma's alleen worden ontwikkeld om zoveel mogelijk euro's binnen te harken, dan kom je uit bij een programma als American Maniacs, waarin verslaggever Wayne Gayle maximaal van Mickey en Mallory's roem wil profiteren.

"...and I love McClusky. Cut in on him in the middle of that horrific f*ckin' laugh. Freeze frame on him. Don't even let him answer."--Wayne Gale

Ik kijk Natural Born Killers nog steeds met veel plezier, maar wel met meer afstand dan 14 jaar geleden. De film heeft zo'n snelheid dat het makkelijk is je gewoon te laten meevoeren. Maar Stone heeft de film niet gemaakt om te laten zien hoe goed hij kan monteren. Wanneer alles entertainment is, waar is dan de nieuwswaarde?

Stone bekritiseert de media omdat ze geweld glamoreus maken in plaats van het als feitelijk nieuws te behandelen.